gender- en seksuele diversiteit in het onderwijs

Een veilig klassengesprek voeren

PO

Een veilig klassengesprek voeren (po)

Praten over gender- en seksuele diversiteit met de klas, is voor leerlingen een prachtige kans om te leren respectvol om te gaan met diversiteit.

In de Gendi-tips voor ‘Het thema opnemen in je les’ kun je lezen hoe zo’n gesprek kan ontstaan, spontaan of ingepland. De tips op het volgende tabblad gaan erover hoe je kunt bevorderen dat deze gesprekjes altijd veilig voelen voor alle kinderen in de groep.

Gendi-tips

  • 1. Gebruik duidelijke gespreksregels in de klas.

    Met duidelijke gespreksregels wordt een klassengesprek over gender- en seksuele diversiteit veiliger voor iedereen.

    Gespreksregels worden niet altijd nageleefd, maar door hier telkens met je leerlingen op terug te komen, kan de groep een respectvollere gespreksvoering ontwikkelen. Als dit consequent wordt volgehouden van groep 1 t/m 8 is het voor iedere leerling duidelijk wat de school-norm is.

    Als je met je groep wilt ‘reflecteren’ op een gesprekje over bijvoorbeeld homoseksualiteit, kun je dat doen door dit soort vragen te stellen:
    Hoe ging dit gesprek? Verliep het gesprek respectvol, of misschien toch niet helemaal – en wat zouden we op een andere manier kunnen/moeten doen? Hoe ging het dit keer met het laten uitspreken? Hoe komt het dat het lastig was vandaag?

    Voorbeelden van gespreksregels:

    Zie ook de visual ‘Een stappenplan voor een veilig gesprek’

  • 2. Doe niet mee met ongepaste opmerkingen of grappen.

    Wat voor de een voelt als een grap, kan voor een ander minder positief voelen. Een leerling kan zich serieus buitengesloten of aangesproken voelen, terwijl de grappenmaker echt dacht een geintje te maken.

    Het is belangrijk dat je als leraar hier een voorbeeld in geeft. Dus laat je niet verleiden mee te lachen met flauwe grappen en probeer je bewust te zijn van je eigen opmerkingen en humor.

    Door voor jezelf te reflecteren op je eigen normen en waarden rondom gender en seksuele diversiteit, word je je bewust van jouw eigen (ingebakken) opvattingen en kun je daar bewuster mee omgaan in de les.

  • 3. Docententaal is voorbeeldtaal.

    Kinderen die zich vaker buitengesloten voelen, hebben een gevoelige antenne voor woordkeuze. Jouw taalgebruik is niet alleen belangrijk voor deze leerlingen, maar is ook het voorbeeld dat je stelt voor de hele groep.

    Bedenk eens welke woorden vrij zijn van een oordeel. Welke woorden tonen compassie? Vraag eens aan een collega (of een leerling) die al openlijk uit de kast is, welke taal deze persoon respectvol vindt. Bekijk de Gendi-tips voor ‘Samenwerken met collega’s’ hoe je dat kunt aanpakken.

    Waar kun je voor jezelf op letten als je met je groep praat over gender- en seksuele diversiteit:

    • Woordgebruik
    o Zeg ‘een transgender persoon’ i.p.v. ‘een transgender’.
    o Praat over ‘in transitie zijn’ i.p.v. ‘ombouwen’.
    o Heb het over mensen die ‘hetero zijn’ i.p.v. ‘gewoon hetero zijn’.
    • Seksuele oriëntatie. Zeg bijvoorbeeld eens “wanneer twee vrouwen trouwen” i.p.v. “wanneer de man en vrouw trouwen”. Gebruik in de les positieve voorbeelden van bekende personen die homo, lesbisch, biseksueel, transgender, hetero of cisgender zijn, zonder die labeltjes te benoemen.
    • Gender. Benoem eens gender in een spectrum, of juist iemand: Wanneer een man of vrouw/ iemand (..beroep) wil worden. Of draag uit dat iedere leerling zelf mag bepalen hoe mannelijk of hoe vrouwelijk hij/zij zich wil uiten: Wil je een stoere kerel zijn, dan is dat oké. Maar het is ook heel fijn als een jongen gevoelig kan zijn. Wat denken jullie bij het woord ‘stoer’? Geef daarnaast voorbeelden van bekende personen uit de media die transgender of non binair zijn.
    • Seksediversiteit (intersekse). Mensen denken vaak in twee hokjes: man / vrouw. Maar eigenlijk is sekse (geslacht) heel divers, als een spectrum. Als je spreekt over de lichamen van jongens en meisjes, kun je ook eens benoemen dat de lichamen van iedereen er anders uitzien. Er is niet één vorm voor jongens en één vorm voor meisje (gelukkig).

    Je hoeft als leerkracht niet alle kennis in huis te hebben, maar het kan voor je leerlingen prettig zijn als je laat zien dat je open staat voor het gesprek. Dit kan bijvoorbeeld door iets op te hangen in je lokaal (bijvoorbeeld een regenboogvlag), een songtekst van een lhbti+ artiest te behandelen. Of oefen een klantgesprek met Saskia en Marit die hun auto hebben laten keuren.

  • 4. Maak gebruik van positieve lesmaterialen om het gesprek te starten.

    a. Lees (voor) en kijk naar positieve (prenten)boeken en filmpjes waarin diversiteit wordt omarmd. Goed voorbeeld doet goed volgen. Hierna kun je hier een gesprekje over starten – bijvoorbeeld aan de hand van een bijbehorende lesbrief of kleurplaat. Maar dat gesprekje hoeft niet. Gewoon iets (voor)lezen of bekijken is ook belangrijk. Wees wel altijd voorbereid op vragen.
    b. Ook het kwartet ‘Met wie woon jij?’ kun je laten spelen zónder er bewust over te gaan praten. Maar als je de lesbrief erbij gebruikt, is het een hele mooie gespreksstarter.
    c. Onze ‘Kletskaartjes over jongens en meiden’ zijn echt bedoeld om het gesprek te starten.
    d. Is er iets leuks in het nieuws geweest over lhbti+, dan is dat een betere aanleiding om een gesprek te starten over dit thema dan een negatief nieuwsbericht.
    e. In het tabblad hieronder vind je nog meer geschikte gespreksstarters voor het po.

De komende periode volgen er meer tips. Hou deze pagina en de Gendi-website dus in de gaten!

Kennis & inspiratie

Hier vindt je inspirerende artikelen over een veilig gesprek in je klas.

De 5 W's

po/vo/mbovisuallastig gesprek

2021 | De 5 W’s geven je een simpele voorbereiding op ieder lastig gesprek. De downloadbare visual van ‘De 5 W’s’ toont de hoofdpunten van de aanpak. De toelichting hierbij vind je op deze pagina.

Veilig lesgeven over gender en seksuele diversiteit

po/votips

Je wilt graag lessen over gender- en seksuele diversiteit geven, maar hoe begin je en waar moet je op letten? Rutgers en SOA Aids NL geven je in dit artikel een aantal tips.

Lesgeven in relaties & seksualiteit

po/votipslesgeven

Wil je tijdens de les seksuele vorming op een goede manier omgaan met het onderwerp seksuele diversiteit? Bekijk dan de tips op de website Seksuelevorming.nl van Rutgers. 

Lesmateriaal

Week van Respect

po/vo/mbokalendermoment

De Respect Education Foundation biedt gratis lessen aan over respect, pesten, identiteit, tolerantie en diversiteit. In november organiseren ze jaarlijks de Week van Respect.

Vragen over sociale veiligheid en lhbti+ op school?

Bel met de helpdesk van School & Veiligheid.