Een positieve schoolcultuur

VO

Gendi-tips

Een positieve schoolcultuur op het gebied van gender- en seksuele diversiteit bevordert het welbevinden en de veiligheid lhbti+ leerlingen. Met deze tips werk je hieraan op de middelbare school.

  • 1. Stel een norm: op onze school geven we ruimte aan gender- en seksuele diversiteit

    Als jullie school veilig de ruimte wil geven aan een positieve cultuur op het gebied van gender- en seksuele diversiteit, zal je die ruimte moeten markeren en garanderen. Afbakenen met normen en regels schept veiligheid.

    Het geeft leerlingen een veilig gevoel als de school normeert dat lhbti+-discriminatie niet is toegestaan. Benoem dit expliciet in het veiligheidsplan, de schoolregels, de antidiscriminatie-code en het klachtenreglement. Noteer hierbij dat het bij lhbti+-discriminatie ook gaat om pesten, intimidatie, homo- en transfobie.

    In de praktijk gaat het dan ook over bijvoorbeeld roepen van het woord ‘homo’. Beschouw dit niet als normaal en spreek af hoe jullie hiermee omgaan. Denk aan: disciplinair optreden wanneer er geen ruimte is voor gesprek / pedagogisch optreden wanneer die ruimte er wel is.

    Ook andere vormen van zichtbaarheid ondersteunen impliciet de norm en daarmee een veilig gevoel. Denk aan zichtbare symbolen, zoals vlaggen, posters, berichten op social media accounts van school, de nieuwsbrief. 

  • 2. Haak aan bij gedragsafspraken over respectvol omgaan met elkaar

    Voor een positieve lhbti+ schoolcultuur is het goed dit expliciet mee te nemen in afspraken over respectvol omgaan met elkaar en een inclusieve schoolcultuur. Respect krijgen (en geven) is iets waarvan iedereen het belang begrijpt. Daarom worden er vaak specifieke lessen aan gewijd, bijvoorbeeld aan het begin van het schooljaar of in de Week van Respect.

    In deze lessen worden vaak gedragsafspraken gemaakt vanuit het denken over culturele diversiteit: iedereen met respect behandelen, ongeacht de culturele achtergrond, religie, woonwijk, land van de voorouders. Vaak wordt ook gekeken naar fysieke en mentale diversiteit. Maar respect voor seksuele voorkeur en genderidentiteit hoort er ook bij.

    Met het spel ‘Gedragen Gedrag’ kun je – aan de hand van werkelijke situaties – gewenst en ongewenst gedrag bespreekbaar maken en samen tot afspraken en regels komen. Gedragen Gedrag kun je spelen met leerlingen en met collega’s.

  • 3. Werk samen met een groepje enthousiastelingen en coördineer plannen en activiteiten .

    Een plan vindt het beste zijn weg in de school wanneer een groep mensen daar aan werkt. Meestal collega’s die allemaal de noodzaak en het nut zien om lhbti+-onderwerpen aandacht te geven en dit goed te organiseren. En de positieve energie hebben om vooruit te kijken op grond van wat speelt in de school of de klas.

    • Kijk of je met dit thema kunt aansluiten bij een groep die al bestaat, bijvoorbeeld een groep die bezig is met de Gezonde School of een werkgroep die zich extra inzet voor gelijke kansen en inclusie. Het voordeel daarvan is dat lhbti+ dan niet als iets aparts wordt bezien.
    • Zoek een coördinator en zorg dat deze persoon hier tijd voor krijgt. Plannen om structureel meer ruimte te geven aan kwetsbare leerlingen, redden het alleen wanneer iemand proactief het vuurtje wakker houdt. Een persoon die de coördinatie uitvoert en in de gaten houdt hoe de voortgang is van de gemaakte plannen. 
  • 4. Betrek collega’s met een functie op het gebied van veiligheid’

    Vertrouwenspersonen, zorgcoördinatoren en het Aanspreekpunt pesten (anti-pest coördinator) komen veel in contact met leerlingen en hun situaties. Hun bevindingen zijn belangrijk. Ga met ze in gesprek over wat zij tegenkomen op het gebied van lhbti+ en (on)veiligheid? Welke trends zien zij? Wat zegt dit over de cultuur van de school? Wat zou mogen veranderen en hoe kan dat georganiseerd worden?

    Bespreek met elkaar of de vertrouwenspersoon of het aanspreekpunt op school voldoende zichtbaar is? En hoe kun je de drempel voor lhbti+ leerlingen verlagen om bij hen binnen te stappen?

  • 5. Onderzoek wat leeft onder leerlingen

    Ga gericht in gesprek met leerlingen. Wat betekent voor hen een positieve lhbti+-schoolcultuur? Leerlingen hebben er zelf meer zicht op waar en wanneer er negatief gedrag plaatsvindt naar lhbti+-leerlingen toe. Meestal gebeurt dit onder de radar van leraren; zij kunnen het vaak niet zien. Leerlingen geven je meer inzicht in concrete situaties dan de officiële monitoring. Wanneer lhbti+-leerlingen uit de kast zijn of leerlingen zich over deze onderwerpen willen uitspreken, betrek ze er dan bij. Zie de lerarenwerkvorm ‘Waar begin je?’ of gebruik de werkvorm ‘Het spiegelgesprek’.

    Jullie kunnen ook een groepje leerlingen zelf onderzoek laten doen in school: een soort ‘schoolvisitatie’. Vraag hiervoor bijvoorbeeld leerlingen van de medezeggenschapsraad of de leerlingenraad. En agendeer bij hen: ‘Hoe creëren we ruimte voor gender- en seksuele diversiteit?’

  • 6. Stimuleer leerlingen om met eigen initiatieven te komen.

    Leerlingen hebben vaak allerlei ideeën hoe je een positieve lhbti+-schoolcultuur kunt bevorderen. Profiteer hiervan.

    Neem ook vragen op over identiteit en seksuele oriëntatie in de officiële monitoring van de veiligheidsbeleving op school. Dat zijn bovendien twee thema’s die in samenhang belangrijk zijn voor álle leerlingen.

    Agendeer op de leerlingenraad of medezeggenschapsraad: ‘Hoe creëren we ruimte voor gender- en seksuele diversiteit?

    Hét goede voorbeeld is een Gender & Sexuality Alliance (GSA). Een GSA moet geschikt zijn voor de school. Zorg ook voor stimulans en ondersteuning vanuit de schoolleiding en het docententeam.

  • 7. Gebruik een doorlopende leerlijn als blijvende stimulans

    Voor een blijvende positieve schoolcultuur is een doorlopende leerlijn relaties en seksualiteit een goed uitgangspunt. Gender- en seksuele diversiteit worden dan in alle leerjaren en bij verschillende vakken ondergebracht. Een methode geeft een goede houvast, maar er zijn ook andere manieren denkbaar om structureel aandacht te besteden aan gender- en seksuele diversiteit. Bekijk daarvoor de Gendi-tip: Het thema opnemen in je les (vo). 

Kennis & inspiratie

Gedragen Gedrag

po/vo/mboteamspel

Met je collega’s praten over gedragingen rond seksuele diversiteit. Met het teamspel Gedragen Gedrag kom je op een leuke manier tot gesprekken én tot afspraken en regels.

De GSA Onderwijsstandaard

vo/mboschoolbeleid

Wil je weten hoe jullie school scoort op het gebied van lhbti+-acceptatie? Gebruik de GSA Onderwijsstandaard en kom erachter wat er bij jullie goed gaat en beter kan.

Het spiegelgesprek

vo/mboteamtoolgespreksstarter

Hoe veilig voelen jullie leerlingen zich op het gebied van seksuele diversiteit? Kom erachter in interessante gesprekken tussen leerlingen en leraren. Deze gesprekstool helpt je op weg.

Lesmateriaal

Spel Gedragen gedrag

po/vo/mbolesmateriaalspel

Spel over gewenst en ongewenst gedrag op school. Aan de hand van situaties uit de praktijk onderzoek je met je leerlingen wat jullie wel en niet acceptabel vinden. Ook het thema seksuele diversiteit komt aan bod.

HannaH

votheaterlerarenopleiding

Voorstelling van Theater AanZ over polarisatie, groepsvorming, buitensluiten en angst om anders te zijn. De gedurfde en originele voorstelling laat leerlingen nadenken over diversiteit en identiteit.

Respect

theatervo/mbo

Respect is een interactieve schoolvoorstelling over respectvol gedrag. In theaterscènes en een nabespreking behandelt theaterbureau ROET het thema respect via thema’s als social media, groepsdruk, pesten en homoseksualiteit.

Een veilige school, ook voor lhbti+ leerlingen.